Valentinas Vankavičius (Walenty Wańkowicz, 1800-1842)
Portret żony Anelė
Około 1833, drb., al., 29,5 x 23,5
Znajdujące się w zbiorach prywatnych płótno przedstawia młodą szlachciankę ubraną w stroje z pierwszej połowy XIX wieku. Portret ma charakter intymny i kameralny, nie jest przeznaczony do przedstawiania, a raczej jako wspomnienie dla jej bliskich. Napis po drugiej stronie ramy wskazuje, że jest to portret pani Dochtorovičienė, namalowany przez Valentinasa Vankavičiusa, ucznia słynnej Wileńskiej Szkoły Artystycznej.
V. Vankavičius jest jednym z najbardziej znanych artystów Wileńskiej Szkoły Artystycznej. Urodził się we dworze w Kałużycach (dzisiejsza Białoruś), uczył się w Akademii Jezuickiej w Połocku, w latach 1818-1824 studiował na Uniwersytecie Wileńskim (malarstwo i rysunek u J. Rustema), a w latach 1825-1829 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu pod kierunkiem Wileńskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Następnie mieszkał w swoim majątku pod Mińskiem i w Wilnie. W 1839 r. wyjechał za granicę. Zmarł w Paryżu w 1842 r. w mieszkaniu swojego przyjaciela, poety Adama Mickiewicza, i został pochowany na cmentarzu Montmartre.
V. Prace Vankavičiusa nie są liczne w zbiorach litewskich. Spuścizna po zmarłym artyście, który zginął młodo z rąk Adama Mickiewicza w Paryżu, nie jest szczególnie bogata i jest rozproszona w kolekcjach litewskich, polskich, białoruskich i francuskich. Pojawienie się nieznanego dotąd dzieła Vankavičiusa na Litwie jest zatem znaczącym wydarzeniem. Charakter obrazu jest całkowicie zgodny ze stylem Vankavičiusa, a obraz jest profesjonalny i subtelny. Znaczenie obrazu jest dodatkowo wzmocnione przez fakt, że portret przedstawia żonę artysty, Anelė Rostock (ok. 1808-po 1873). Pochodziła z okolic Pińska, w młodym wieku straciła rodziców i została oddana pod opiekę krewnego, Medardasa Rostockiego, który był również opiekunem Adama Mickiewicza i jego braci. Anelė i V. Vankavičius pobrali się w 1825 r. i mieli kilkoro dzieci. Trzech synów Vankavičiusa stało się później aktywnymi uczestnikami powstania 1863 roku. Kilka lat po śmierci artysty wdowa ponownie wyszła za mąż za Jana Dochtorowicza (1816-?), litewskiego właściciela ziemskiego. W 1845 r. małżeństwo zostało zarejestrowane w kościele w Mejszagole.
Zarówno autorstwo dzieła, jak i osobę przedstawioną na portrecie można wiarygodnie zidentyfikować, porównując go z portretem żony i dzieci namalowanym przez Vankavičiusa, zachowanym w Muzeum Narodowym w Warszawie. Dzieło to jest również niewielkich rozmiarów (23 x 17,5), sygnowane (W.W.) i datowane na 1833 rok. Jedyną różnicą jest ubiór kobiety: portret na Litwie przedstawia ją w skromnej, ale eleganckiej sukience z dużym białym kołnierzem, z drogim kaszmirowym szalem w ramionach - niezbędnym elementem stroju szlachcianki w pierwszej połowie XIX wieku.
Ogólnie rzecz biorąc, Vankavičis charakteryzował się małymi formatami płócien, a we wczesnych latach swojej kariery malował głównie miniatury. Ze źródeł pisanych wiadomo, że artysta niejednokrotnie malował swoją żonę, a w zbiorach jego krewnych znajdowało się nawet kilka portretów rodzinnych. Według świadectwa starożytnych, dziewczyna miała niezwykłą, "rafaelicką" urodę. Wspomniano, że Vankavičius często wykorzystywał wizerunek swojej żony jako model do kompozycji religijnych (obrazy Świętej Rodziny), dlatego jej portret jest ważny dla przypisania innych możliwych dzieł Vankavičiusa.
Wilno, 14 09 2020, dr (hp) Rūta Janonienė
Ruth Janonienė, Wileńska Akademia Sztuk Pięknych, Instytut Sztuk Pięknych
Główny badacz
