Nijolė Valadkevičiūtė, [Varniukas]

Nijolė Valadkevičiūtė (1944-2020)
Mała wrona [Little Crow]
Koniec XX wieku, karta, mieszane media, 50 × 80
Podpis. KP: uznanie autorstwa

POP SURREALISTKA NIJOLĖ VALADKEVIČIŪTĖ (1944-2020)

Nijolė Valadkevičiūtė (1944-2020) była eksperymentalną animatorką, graficzką i malarką. Jej prace są często opisywane jako zawierające elementy pop-artu, a nawet kiczu, z echami estetyki marginalnych ruchów końca XX wieku lub estetyki tak zwanego pop-surrealizmu. Eksperymentalne filmy animowane Valadkevičiūtė, w przeciwieństwie do jej prac graficznych czy niezbyt bogatej kolekcji obrazów, często trafiają na wystawy sztuki współczesnej.
W latach 1963-1970 studiowała grafikę w Instytucie Sztuki. Jej prace graficzne zostały docenione na arenie międzynarodowej, uzyskując dyplom II stopnia na jednym z najważniejszych wydarzeń w dziedzinie grafiki w drugiej połowie XX wieku, 4. Triennale Grafiki w Tallinie (1974). Wystawiała swoje prace graficzne na międzynarodowych imprezach, a później pokazywała swoje filmy animowane na międzynarodowych imprezach i festiwalach.
W jej pracy dyplomowej "Drzewo" (1983), do której muzykę skomponował innowator muzyczny, kompozytor Mindaugas Urbaitis, związek z tradycją sztuki ludowej jest bardziej wyraźny niż w cyklu rycin "Litewskie motywy pieśni ludowych", stworzonym już w 1972 roku. Jak zauważyła krytyk sztuki Raminta Jurėnaitė, w tych grafikach "nie było nic litewskiego". Ujawniły one ekspresyjny, eksperymentalny styl artystki, a jej odważne podejście kompozycyjne i nieoczekiwane obrazy (niezdarna postać w pasiastym ubraniu przypominająca słynną prymitywistyczną pracę Henri Rousseau "Śpiąca Cyganka", 1898) wyróżniały jej prace spośród innych.
W latach 1978-1983 studiowała reżyserię animacji na Moskiewskim Wyższym Kursie dla Scenarzystów i Reżyserów. Nakręciła kilka filmów animowanych w różnych formatach.
Filmy animowane przedstawiają dynamiczne, wypełnione obiektami środowisko. Fabuły filmów są niespójne, ale wciągające w swojej surowej estetyce i obfitości skojarzeń. Wahają się między tematami filozoficznymi, przyrodniczymi, historycznymi, społecznymi i etycznymi. Zawierają krótkie historie o bohaterach, nazwie Litwy, prezydencie Antanasie Smetonie, a nawet refleksje na temat jej własnej pracy. W swoich filmach animowanych często wykorzystywała zasadę kolażu, wycinki z gazet i czasopism, elementy malarskie i graficzne.
Często transponuje nie tylko estetykę kolażu, ale także postacie z animacji (chrząszcze, ptaki, roboty) do swoich prac graficznych lub obrazów z przełomu XXI i XXI wieku lub do swoich plansz (malarstwo na papierze), które są rodzajem pośredniego ogniwa między pracą na płaszczyźnie a animacją, malarstwem i grafiką. (Mizan) sceny lub każdy obraz estampażu, podobnie jak klatka filmowa, wykorzystuje animowaną zasadę komponowania kadru (płaski obiekt - tło).
Twórczość Nijolė Valadkevičiūtė to nie tylko animacja i grafika. Zilustrowała książkę Simonasa Pileckisa "Litewskie chrząszcze" (1973), projektowała sztuki teatralne (w latach 1972-1975 pracowała jako artystka w Teatrze w Szawlach) i malowała. Jej spuścizna nie jest systematycznie badana, ale bez wątpienia stanowi istotną część litewskiej kultury wizualnej.
Jej prace znajdują się w zbiorach Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki, Muzeum Sztuk Pięknych oraz w kolekcjach prywatnych.

Saulė Mažeikaitė-Teiberė