Jan BERDYSZAK (1934 - 2014), Koło podwójne II, 1962

olej, płótno; 160 x 80 cm;
sygn. i dat. p. d.: 1962 / J. BERDYSZAK
na odwrocie:
- nalepka BWA Arsenał z opisem pracy wypełniona odręcznie: BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH / Poznań, Stary Rynek "Arsenał" / Autor: JAN BERDYSZAK / Adres: POZNAŃ WYBICKIEGO 1 m 15A / Tytuł KOŁO PODWÓJNE II. / Technika: olej Wymiary: 160 x 80 / cm. / Nr leg.: 1962 / Okręg: / Poz. 2 - 1831/62 - 5000 - druk
- napis na krośnie: Koło podwójne II. [?] 1962
- nalepka na krośnie

Proweniencja:
kolekcja prywatna, Polska

Stan zachowania:
krakelury, spękania warstwy malarskiej

Monumentalna, olejna kompozycja "Koło podwójne II" z 1962 roku jest przykładem unikalnych eksperymentów artysty, skoncentrowanych wokół zagadnień przestrzeni, relacji między formami geometrycznymi, iluzji głębi i napięcia pomiędzy obrazem a realną przestrzenią. To dzieło klasy muzealnej, po raz pierwszy dostępne jest w sprzedaży aukcyjnej.

Artysta zestawił dwie pionowo ułożone formy koliste, częściowo przenikające się i wpisane w wąski, wertykalny format płótna. Zwraca uwagę ograniczona gama ciemnych brązów, czerni i szarości, nadająca dziełu niepowtarzalny charakter. Już we wczesnych realizacjach Berdyszak odchodził od tradycyjnego pojmowania obrazu jako zamkniętej kompozycji malarskiej. Interesował go dualizm: pełni i pustki, obecności i nieobecności, materialności i potencjalności przestrzeni. Zachowana na odwrociu nalepka Biura Wystaw Artystycznych, ma istotne znaczenie dokumentacyjne i proweniencyjne. Poznański „Arsenał” należał w okresie powstania obiektu do najważniejszych instytucji promujących nową sztukę współczesną w Polsce i był jednym z kluczowych miejsc prezentacji środowiska neoawangardowego.

Lata 1962–1964 uznawane są za moment narodzin jednego z najważniejszych wczesnych cykli artysty - Kół podwójnych. Motyw zestawionych pionowo form kolistych pojawia się w tym czasie wielokrotnie, także w pracach na papierze. W tym okresie artysta zaczyna budować własną teorię obrazu jako obszaru napięć przestrzennych, która zaowocuje kolejnymi poszukiwaniami artystycznymi w tej materii, tj. kompozycje z otworami, obiekty przestrzenne czy cykl „Passe-partout”.

W 1962 roku Jan Berdyszak miał 28 lat i znajdował się u progu swojej międzynarodowej kariery artystycznej. Po ukończeniu studiów rzeźbiarskich w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, rozwijał zainteresowania malarstwem, grafiką, ale też scenografią teatralną. Współpracował z poznańskim środowiskiem awangardowym oraz Teatrem Marcinek i Teatrem 5. Początek lat 60. przyniósł dojrzałe realizacje abstrakcyjne, dzięki którym Berdyszak został dostrzeżony jako jedna z najciekawszych postaci młodej polskiej neoawangardy.