Champlevé
Wysokość x szerokość: 17,5 x 40,5 cm
Dzieło to, ściśle związane z twórczością wspólnot staroobrzędowców (Staroobrjadcy), zostało odlane z brązu techniką wosku utraconego, precyzyjnie wycyzgowane, pozłacane ogniowo i ozdobione jasnoniebieskimi emaliami. Z historycznego i kulturowego punktu widzenia ten konkretny rodzaj artefaktu odpowiadał konkretnym potrzebom praktycznym i duchowym staroobrzędowców, którzy po XVII-wiecznym rozłamie (Raskol) spowodowanym reformami liturgicznymi patriarchy Nikona wybrali brąz i mosiądz jako materiały na swoje ikony. Metal gwarantował fizyczną trwałość świętych wizerunków, pozwalając im przetrwać częste przenoszenie podczas przymusowych ucieczek i pielgrzymek. Wyjątkowe kunszt wykonania tych mikrolitów, zdolnych do skupienia niezwykłej gęstości teologicznej na zaledwie kilku centymetrach kwadratowych, świadczy o wyjątkowo wysokich umiejętnościach technicznych osiągniętych przez tajne odlewnie działające w północnych regionach Pomorza lub w wyspecjalizowanych warsztatach w Guslicach i Wietce. Struktura poliptyku rozciąga się na cztery panele, z których każdy zwieńczony jest profilowanym ostrołukowym zwieńczeniem. W obrębie każdego panelu sceny odczytuje się kolejno od lewej do prawej oraz od góry do dołu. Pierwszy zwieńczenie zawiera uroczystą scenę Ukrzyżowania Pana Jezusa Chrystusa na Kalwarii, natomiast drugie przedstawia Trójcę Świętą. W zwieńczeniu trzeciego panelu widnieje Podniesienie Krzyża Świętego, gdzie patriarcha Jerozolimy unosi relikwię, mając za sobą trzy cebulaste kopuły Bazyliki Grobu Świętego, otoczony dwoma symetrycznymi skrzydłami postaci modlących się, wśród których wyróżniają się Konstantyn i jego matka Helena w szatach cesarskich. Czwarty i ostatni zwieńczenie wizualnie przedstawia hymn liturgiczny „Akathistos”, w którym całe stworzenie i zgromadzenie sprawiedliwych wielbią Maryję; w centrum Dziewica zasiada na wysokim tronie otoczonym kwitnącą winoroślą nawiązującą do drzewa Jessego, po bokach stoją prorocy Starego Testamentu trzymający swoje prorocze atrybuty, takie jak gniazdo, drabina, świecznik i góra. Cykl paneli głównych rozpoczyna się pierwszym arkuszem, w całości poświęconym tajemnicy Wcielenia. W górnym rejestrze narracja rozpoczyna się po lewej stronie od Zwiastowania Matce Bożej, a po prawej stronie znajduje się Narodziny Pana naszego Jezusa Chrystusa – gęsto skomponowana i wyrazista kompozycja przedstawiająca Dziewicę spoczywającą w jaskini, Dziecię w żłobie, nad którym czuwają wół i osioł, św. Józefa dręczonego wątpliwościami w lewym dolnym rogu oraz scenę pierwszej kąpieli noworodka w przeciwległym rogu. W dolnym rejestrze opowieść toczy się dalej po lewej stronie od Narodzin Matki Bożej, przedstawiających św. Annę leżącą na łóżku porodowym oraz służebnice opiekujące się niemowlęciem Marią w obecności św. Joachima, a po prawej stronie kończy się Ofiarowaniem Najświętszej Maryi Panny w świątyni, na którym Dzieciątko Maryja podchodzi do arcykapłana Zachariasza. Drugi panel przedstawia publiczne objawienie się Chrystusa i ujawnienie Jego boskiej natury. Górny rejestr rozpoczyna się po lewej stronie sceną Ofiarowania Jezusa w świątyni, gdzie sędziwy Symeon, który miał przyjąć Pana, wita Dziecię w swoich ramionach, a po prawej stronie następuje Chrzest Chrystusa w rzece Jordan. W dolnym rejestrze, po lewej stronie, znajduje się Przemienienie Pańskie, przedstawiające promiennego Chrystusa na górze Tabor pomiędzy prorokami Mojżeszem i Eliaszem, podczas gdy trzech apostołów jest oślepionych boskim światłem, a po prawej stronie – Wjazd Chrystusa do Jerozolimy, witany przez tłum. Trzeci panel skupia się na narodzinach Kościoła i triumfie nad śmiercią. Górny rejestr otwiera po lewej stronie Anastasis, czyli Zstąpienie do piekieł, które w teologii prawosławnej symbolizuje samo Zmartwychwstanie; tutaj Chrystus, otoczony promienną mandorlą, depcze złamane bramy Hadesu i chwyta Adama i Ewę za nadgarstki, aby wyciągnąć ich z grobowców. Po prawej stronie następuje Wniebowstąpienie Pańskie, przedstawiające Jezusa wznoszącego się do nieba w blasku światła, wspieranego przez aniołów. W dolnym rejestrze tego samego panelu, po lewej stronie, znajduje się Zesłanie Ducha Świętego, z apostołami ułożonymi w półokręgu wokół centralnej postaci Matki Bożej, a po prawej stronie Zasypianie Matki Bożej, przedstawiające martwe ciało Maryi na łożu pogrzebowym, otoczone płaczącymi apostołami, podczas gdy za nią stoi Chrystus, przyjmujący jej duszę w postaci niemowlęcia w pieluszkach. Czwarty panel odchodzi od tradycyjnego cyklu świąt liturgicznych, poświęcając się całkowicie czci czterech słynnych cudownych ikon Matki Bożej, stanowiąc w ten sposób głęboki hołd dla rosyjskiego kultu maryjnego. W lewym górnym rogu przedstawiono ikonę Matki Bożej z Tichwinu; na scenie poniżej, przed ołtarzem, dwie grupy świętych ojców, mnichów i hierarchów kościelnych pochylają się w modlitwie przed cudownym obrazem. W prawym górnym rogu znajduje się ikona Matki Bożej z Włodzimierza; kompozycja poniżej przedstawia pośrodku złożoną, wielokopułową budowlę z dzwonnicami – katedrę Zaśnięcia w Kremlu Moskiewskim – historyczne miejsce, w którym przechowywany jest oryginał – otoczoną przez wielkich metropolitów moskiewskich oraz świętych Piotra, Jonasza, Aleksego i Filipa z ich pastorałami. W lewym dolnym rogu umieszczono ikonę Matki Bożej Smoleńskiej, a poniżej przedstawiono uroczystą procesję lub obrzęd błagalny, podczas którego wierni i mnisi otaczają miskę lub święte źródło – szczegół nawiązujący do cudów uzdrowień związanych z tym źródłem i ikoną. Poliptyk zamyka w prawym dolnym rogu ikona Matki Bożej Znaku; dolna scena przedstawia uwielbienie rosyjskich świętych cudotwórców, uchwyconych w chwili, gdy z pobożnością kłaniają się przed wizją Znaku, który zgodnie z tradycją historyczną ocalił miasto Nowogród przed oblężeniem. Zewnętrzną okładkę artefaktu, widoczną w stanie zamkniętym, dominuje monumentalny ośmioramienny krzyż Golgoty umieszczony w misternie wykonanym owalnym medalionie. Na tle widoczne są stylizowane kontury murów Jerozolimy, otoczone narzędziami Męki Pańskiej (włócznią i gąbką). W dolnej wnęce góry umieszczono czaszkę Adama. Teologicznym punktem centralnym fasady jest ostrołukowy medalion umieszczony w górnym rejestrze. Wewnątrz kartusza widnieje reliefowy napis wykonany archaicznymi znakami cyrylicy, zgodnie z gęstą, ornamentalną techniką kaligraficzną znaną jako „Vjaz’”. Tekst (staro-cerkiewnosłowiański): «КРЕСТУ ТВОЕМУ ПОКЛОНЯЕМСЯ ВЛАДЫКО И СВЯТОЕ ВОСКРЕСЕНИЕ ТВОЕ СЛАВИМ». Tłumaczenie: „Kłaniamy się przed Twoim Krzyżem, Panie, i wielbimy Twoje Święte Zmartwychwstanie”. Formuła ta, zaczerpnięta z troparionu Niedzieli Krzyża, pełniła funkcję modlitewnego wstępu: przyciągała wzrok wiernych przed otwarciem skladonu, przygotowując ducha do kontemplacji cyklu świąt liturgicznych i ikon maryjnych umieszczonych na wewnętrznych panelach.
Jego Ekscelencja Francisco-Javier Lozano Sebastián, arcybiskup tytularny Penafiel i emerytowany nuncjusz apostolski.
Ocena stanu przedmiotu: **** dobry. Przedmiot jest w dobrym stanie zachowania, z normalnymi śladami zużycia i wadami odpowiadającymi jego wiekowi i długotrwałemu użytkowaniu.