Napoleon Iłłakowicz, Portret kobiety

Napoleon Iłłakowicz (1811-1861)
Portret kobiety
1852, na karcie, al., 39,5 × 32,5 (owal)
Sygnowany. AK: Napoleon Iłłakowicz 1852

Napoleon Michał Juliusz Iłłakowicz (1811-1861): życie, twórczość i udział w ruchu masońskim
Napoleon Michał Juliusz Iłłakowicz był jedną z najciekawszych postaci litewskiej sztuki i kultury pierwszej połowy XIX wieku. Był nie tylko utalentowanym malarzem i dekoratorem, ale także aktywnym uczestnikiem powstania 1831 roku, a później emigrantem politycznym, którego twórczość i działalność odzwierciedlała narodowe i duchowe aspiracje jego czasów.
Napoleon Michał Juliusz Iłłakowicz, pseudonim Cibulski, urodził się 2 grudnia 1811 roku. Jego rodzicami byli Teodor Iłłakowicz (ur. 1783) i Magdalena z Dworzeckich (ur. 1791). Rodzina należała do żmudzkiego rodu szlacheckiego Iłłakowiczów (Iłłakowiczów, zwanych też Načko-Iłłakowiczami), używających herbu "Doliva".
W młodości Ylakawiczowie uczyli się podstaw rysunku od proboszcza parafii w Paberže, księdza kanonika Franciszka Kochanowskiego. Później uczył się w Gimnazjum Wileńskim pod kierunkiem Macieja Przybylskiego, a w 1830 r. rozpoczął studia malarskie na Uniwersytecie Wileńskim, zwanym wówczas Cesarskim Uniwersytetem Wileńskim, pod kierunkiem malarza Jana Rustema. Jego studia zostały przerwane, gdy Ylakavičius zaangażował się w powstanie 1831 roku.
Podczas powstania dowodził oddziałem piechoty i walczył pod Karmelawą, Birżami, Wilnem, Szawlami i Deguczami. Po klęsce powstania Ylakavičius musiał opuścić ojczyznę i wyemigrować do Francji, gdzie w latach 1833-1836 studiował sztukę w Paryżu, a później w Hiszpanii. W 1837 r., w drodze z Saragossy do Madrytu, został schwytany przez karlistowskich partyzantów generała Ramona Cabrery, uwięziony i skazany na rozstrzelanie, ale dzięki wstawiennictwu generała spędził dwa lata w niewoli, malując portrety i obrazy religijne.
Po uwolnieniu Ylakavičius wrócił do Francji, gdzie pracował nad dekoracjami dla teatru, kościołów i pałaców w Bordeaux. Później pracował w Paryżu w warsztacie Michela Martina Dröllinga i w Szkole Kawalerii Samur, gdzie był asystentem profesora Charlesa Aubry'ego w pracowni litografii.
Mieszkając we Francji, Ylakavičius nawiązał kontakty z lożami masońskimi. Badania pokazują, że należał do Loży Des Patriotes w Paryżu w 1839 r., Loge du Triangle w Bordeaux w 1851 r., Grand Orient de France w 1852 r. i Loge Française de la Tolérance w Londynie.
Jego uczestnictwo w lożach masońskich dało mu możliwość dołączenia do tak zwanej "Wielkiej Emigracji" (émigration polonaise), politycznej i kulturalnej sieci litewskiej i polskiej szlachty, oficerów i intelektualistów, którzy uciekli do Europy Zachodniej po klęsce powstania 1830-1831. Loże masońskie stały się ważnym kanałem kontaktów politycznych, kulturalnych i duchowych. Loże masońskie wspierały artystów, znajdując dla nich lukratywne zlecenia.
W 1848 r. Ylakavičius przeniósł się do Lwowa, a w 1857 r. powrócił do Wilna. Zamieszkał przy ulicy Wokietka, w tzw. domu Samsonów (obecnie ul. Wokietka 10), gdzie miał pracownię. Stała się ona miejscem spotkań wileńskich artystów, intelektualistów i patriotów. Badacze wspominają, że bywał tu malarz Vincentas Smakauskas i kilku młodych malarzy, którzy studiowali u niego prywatnie.
Napoleon Mykolas Julius Ylakavičius był nie tylko artystą, ale także osobą publiczną, która łączyła ideały sztuki, polityki i wolności duchowej. Trajektoria jego życia odzwierciedla losy litewskiej i polskiej inteligencji XIX wieku: walka, wygnanie, twórczość i powrót. Zmarł 7 listopada 1861 r. w Wilnie i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Sudwie.